یەک شەممە, 02 کانونی دووەم 2011 18:25

ده‌سپێبوونی سه‌رۆکایه‌تی ئێران به‌سه‌ر ڕێکخراوی وڵاتانی بنێری نه‌وت(ئۆپێک)دا

 

کۆماری ئیسلامیی ئێران وه‌ک یه‌کێک له‌ دامه‌زرێنه‌رانی ڕێکخراوی وڵاتانی بنێری نه‌وت(ئۆپێک) و دووه‌م به‌رهه‌م هێنه‌ری ئه‌م ڕێکخراوه‌ ، هاوکات له‌گه‌ڵ ده‌سپێبوونی سه‌ری ساڵی 2011 ی زایینی ، سه‌رۆکایه‌تی ئۆپێکی گرته‌ ده‌س .

له‌ دانیشتنی157 ی ڕێکخراوی وڵاتانی بنێری نه‌وت(ئۆپێک) که‌ 14 ی ئۆکتۆبر به‌ئاماده‌بوونی 12 ئه‌ندامی ئۆپێک له‌ "ڤیه‌ننا" ی پێته‌ختی "ئۆتریش" به‌ڕێوه‌ چوو ، سه‌یید"مه‌سعوود میرکازمی" ، وه‌زیری نه‌وتی ئێران به‌ سه‌رۆکی ساڵانه‌ی ئۆپێک و وه‌زیری نه‌وتی عێراقیش وه‌ک جێگری سه‌رۆکی ئه‌م ڕێکخراوه‌ ناسێندران .

شێوازی ئێستای هه‌ڵبژاردنی سکرتێری گشتیی به‌شێوه‌ی"کۆده‌نگ" ، به‌مانای ده‌نگدان و ده‌نگی ئه‌رێ به‌ ئه‌ندامانه‌ .

ئاشکرایه‌ وڵاتێک که‌ ئه‌م پۆسته‌ بگرێته‌ ده‌ست ، توانایه‌کی دووهێنده‌ی ده‌بێ له‌مه‌ڕ دیپلۆماسی نه‌وتیی خۆ و کارتێکه‌ریی له‌ بڕیاردانی ئه‌و ‌ ڕێکخراوه‌ی‌ که‌ سه‌تی چلی سه‌رجه‌م نه‌وتی جیهان به‌رهه‌م دێنێ .

په‌نجا ساڵ به‌سه‌ر ئه‌و ده‌مه‌یدا تێده‌په‌ڕێ که‌ گه‌ڵاڵه‌ی پێکهێنانی ئۆپێک له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی نه‌وتی ئێران و ڤینزۆئێلاوه‌ پێشنیار کرا.

ئێران ، ڤینزۆئێلا ، عێراق ، عه‌ره‌بستان و کوێت وه‌ک دامه‌زرێنه‌رانی ئۆپێک له‌ سێپته‌مبه‌ری1960 دا بۆ یه‌که‌م جار له‌ به‌غدا کۆڕیان به‌ست . یه‌که‌م سکرتێری گشتیی ئۆپێک له‌ ساڵی1961 ـه‌وه‌ هه‌تا ساڵی1964 ئێرانی بوو و تاکوو ئێستا ئێران نۆ جار سه‌رۆکایه‌تی ڕێکخراوی ئۆپێکی له‌ ئه‌ستۆ بووه‌ .

له‌ پێنج مانگی ڕابردوودا ، دانیشتن و بڕیاره‌کانی ئۆپێک به‌شێوه‌یه‌کی به‌رچاو کاری کردۆته‌ سه‌ر بازاڕ و نرخی نه‌وت و بووه‌ته‌ هۆی هه‌ڵکشانی ڕێژه‌یی نرخی نه‌وت و پێشگرتن‌ به‌ پێشێلکرانی مافی به‌رهه‌م هێنه‌ران و پاوه‌جێ مانه‌وه‌ی بازاڕ .

ئێران وه‌ک یه‌ک له‌ دامه‌زرێنه‌رانی ئۆپێک ، به‌هۆی ئه‌وه‌وه‌ که‌ خاوه‌ن پێنجه‌مین پاشه‌که‌وتی نه‌وتی جیهان به‌ زیاتر له‌ 120 ملیار به‌رمیل نه‌وت و دووه‌مین پاشه‌که‌وتی گازی جیهانه‌ ، به‌گشتی سه‌تی ده‌ی وزه‌ی جیهانی به‌ده‌سته‌ ، له‌مڕووه‌وه‌ هه‌رده‌م له‌سه‌ر بازاڕی نه‌وت و ڕه‌وتی نرخه‌کان و سیاسه‌ته‌کانی ئۆپێک ،شوێندانه‌ر بووه‌ .

به‌م پێیه‌ ، ئێران له‌باری پاشه‌که‌وتی نه‌وت و گاز‌ ، سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌یی و ئاسایشی که‌نداوی فارسه‌وه‌ ده‌ورێکی گرینگی له‌داهاتوودا له‌ئه‌ستۆ ده‌بێت .

به‌پێی ڕاپۆرته‌کان ، به‌رهه‌م هێنانی بیره‌نه‌وتییه‌کانی نائۆپێک وه‌ک که‌نداوی مه‌کسیک ، ده‌ریای باکوور ، تێگزاس و ڕووسیا ، گه‌یشتۆته‌ باڵاترین بارستای خۆی . له‌هه‌مان کاتدا له‌به‌ر گه‌شه‌ی ئابوورییه‌ نوێ په‌یدابووه‌کانی وه‌ک هیندستان ، چین و به‌رازیل ، داخواز له‌ بازاڕه‌کانی جیهان ده‌چێته‌ سه‌ر ، له‌ وه‌ها بارودۆخێکدا ده‌ورگێڕانی ڕێکخراوی ئۆپێک و ئه‌ندامانی شوێندانه‌ری وه‌ک ئێران ، ڕوو له‌زیاد بوونه‌ .

کۆماری ئیسلامیی ئێران له‌ دانیشتنه‌کانی ئه‌م دواییه‌ی دا ، له‌سه‌ر پاراستنی پاوه‌جێی و سه‌قام و هاوسه‌نگیی له‌نێو بازاڕی نه‌وت ، جه‌ختی کردۆته‌وه‌‌ ، ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ له‌لایه‌ن گشت ئه‌ندامانی ئه‌م ڕێکخراوه‌شه‌وه‌ قه‌بووڵ کراوه‌ ، به‌جۆرێک که‌ له‌دوایین دانیشتنی ئۆپێک له‌ 11 ی دێسه‌مبه‌ردا ، ئه‌ندامانی ئۆپێک ، خوازیاری پاراستنی ڕێژه‌ی به‌رهه‌م هێنان و هاوسه‌نگیی نرخی نه‌وت بوون .

له‌هه‌مان حاڵدا وا مه‌زه‌نده‌ ده‌کرێ که‌ نرخی نه‌وت ، هه‌روا ڕه‌وتی ڕوو له‌گه‌شه‌ی خۆی ببڕێ ، به‌جۆرێک که‌ گۆڤاری ئه‌مریکیی"فارێن پاڵسی" له‌دوایین لێکدانه‌وه‌ی له‌مه‌ڕ بازاڕی نه‌وت‌ ، نرخی سێ هه‌ژماری و باڵای100 دۆلاری بۆ هه‌ر به‌رمیل نه‌وتی نه‌پاڵاوته‌، پێش بینی کرد .

به‌م حاڵه‌وه‌ سه‌رۆکایه‌تی ئێران به‌سه‌ر ئۆپێکدا به‌سه‌رنجدان به‌ هه‌ڵوێستی ئێران که‌ له‌سه‌ر بنه‌مای"سه‌قامی بازاڕ" ـه‌ ، دوو هێنده‌ گرینگ ده‌بێت و پێ ده‌چێ ڕێکخراوی ئۆپێک ،به‌سه‌رۆکایه‌تی ئێران بۆ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی به‌رهه‌م هێنه‌ران و هاوسه‌نگیی بازاڕ له‌ئاستی ناوچه‌و جیهان دا ، چالاکتر و ڕێک و پێکتر هه‌نگاو بنێت .

Add comment


Security code
Refresh